HR รีพอร์ต

“พี่ครับ… เราบอกน้องไม่ผ่านทดลองงานเมื่อกี้แล้ว ให้เขาเซ็นใบลาออกไปเรียบร้อย”
ผมวางแก้วกาแฟลงช้าๆ แล้วมองหน้าคุณต้น HR Manager ที่นั่งยิ้มอยู่ตรงหน้า
“แล้วจ่ายเงินให้เขาไหม?”
“จ่ายตามวันที่ทำมาครับ รอรอบบัญชีปกติวันที่ 25”
ผมนิ่งไปครู่หนึ่ง
ใจหนึ่งอยากบอกว่า… พี่เพิ่งพาบริษัทเดินเข้าทุ่นระเบิดโดยไม่รู้ตัวเลยนะ
.
วันที่ทุกคนคิดว่าทำได้ เพราะไม่เคยมีใครฟ้อง
ในองค์กรที่ผมเคยทำงานมา ไม่ว่าจะกี่ที่ กี่ขนาด กี่อุตสาหกรรม สิ่งที่เจอซ้ำๆ แทบทุกที่คือ “พิธีกรรมบอกไม่ผ่านทดลองงาน” ที่ทำผิดกฎหมายแรงงานแบบครบสูตร แต่ไม่มีใครรู้ว่าผิด
เพราะลูกจ้างไม่รู้กฎหมาย
เพราะลูกจ้างไม่ฟ้อง
เพราะ HR รุ่นก่อนก็ทำแบบนี้ แล้วก็ไม่มีอะไรเกิดขึ้น
เลยกลายเป็นวัฒนธรรมองค์กรที่ส่งต่อกันมา ว่า “บอกไม่ผ่านทดลองงาน แล้วให้เซ็นใบลาออก ก็จบ”
ง่ายดี สะอาดดี ไม่มีประวัติ ไม่มีปัญหา
จนวันที่ลูกจ้างคนหนึ่ง เปิด Google แล้วพิมพ์ว่า “ถูกบังคับลาออกทำได้ไหม”
.
ความผิดข้อแรก — บังคับให้ลาออก แต่เรียกว่า “แนะนำ”
เรื่องแรกที่ HR มักทำผิดโดยไม่รู้ตัวคือ การ “แนะนำให้ลูกจ้างลาออกเอง” แทนที่จะออกหนังสือเลิกจ้างตรงๆ
เหตุผลที่ให้ฟังดูดีมาก
“เพื่อไม่ให้เสียประวัติน้องครับ”
“ที่ใหม่โทรมาถามเรา เราจะบอกว่าน้องออกเองนะ ไม่ใช่โดนไล่ออก”
“ลาออกเองดีกว่า จะได้ไม่ติดแบล็คลิสต์”
ฟังดูเป็นห่วง ฟังดูใจดี
แต่ในทางกฎหมายแรงงาน… การบอกให้ลูกจ้างลาออกเพื่อหลีกเลี่ยงการถูกเลิกจ้าง ถือเป็น “การเลิกจ้าง” ประเภทหนึ่งอยู่ดี
ถ้าลูกจ้างรู้กฎหมาย เขาสามารถฟ้องเรียกค่าบอกกล่าวล่วงหน้าได้ทันที
ใบลาออกที่เขาเซ็น ไม่ได้ช่วยให้บริษัทรอดเสมอไป
.
ความผิดข้อสอง — บอกผิดวัน บอกผิดงวด
สมมติน้องทำงานมาตั้งแต่วันที่ 5 มีนาคม ทดลองงาน 119 วัน บริษัทจ่ายเงินเดือนทุกสิ้นเดือน
วันที่ 15 กรกฎาคม HR เรียกน้องเข้าห้อง บอกว่าไม่ผ่านทดลองงาน ให้หยุดงานวันนี้เลย แล้วจะโอนเงินค่าจ้างตามวันที่ทำมาให้วันที่ 31
ฟังดูเป็นเรื่องปกติใช่ไหม?
แต่นั่นคือการละเมิดมาตรา 17 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน
กฎหมายกำหนดชัดว่า ถ้าจะเลิกจ้างพนักงานที่ไม่มีกำหนดสัญญา (ซึ่งการทดลองงานถือว่าเป็นสัญญาไม่มีกำหนดเวลา) ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า 1 งวดค่าจ้าง และต้องบอก “ในวันที่เงินเดือนออก” เพื่อให้มีผลในวันที่เงินเดือนออกงวดหน้า
พูดง่ายๆ คือ
ถ้าจ่ายเงินเดือนทุกสิ้นเดือน ก็ต้องบอกในวันสิ้นเดือน เพื่อให้มีผลสิ้นเดือนหน้า หรือจ่ายเงินแทนการบอกกล่าว 1 เดือนในวันที่บอก แล้วให้ออกทันที
บอกกลางเดือนวันไหนก็ตาม = บอกผิด = ต้องจ่ายค่าบอกกล่าวล่วงหน้าเพิ่ม
และถ้าดันบอกแล้วให้ทำงานต่อจนครบ 120 วันขึ้นไป ก็ต้องจ่ายค่าชดเชยอีก 30 วันด้วย
ซึ่งหลายองค์กร ทำผิดทั้งสองข้อในคราวเดียว
.
ความผิดข้อสาม — ไม่มีหลักฐาน แต่บอกว่าไม่ผ่าน
เรื่องนี้เจ็บปวดที่สุด เพราะหลายองค์กรบอกว่า “เขาทำงานไม่ได้เรื่อง” แต่พอถามว่ามีหลักฐานอะไร คำตอบที่ได้คือ
“ก็รู้กันอยู่ครับ หัวหน้าบอกว่าไม่โอเค”
“มีการพูดคุยกันในที่ประชุม”
“ผมจำได้ว่าเตือนเขาหลายครั้งแล้ว”
ไม่มีเอกสาร ไม่มีการประเมินที่บันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร ไม่มีหนังสือเตือน ไม่มีเกณฑ์คะแนนที่แจ้งให้พนักงานรู้ล่วงหน้า
ถ้าลูกจ้างฟ้อง แล้วนายจ้างนำ “ความรู้สึกของหัวหน้า” ไปแก้คดีในชั้นแรงงาน บอกได้เลยว่า
แพ้ทุกประเด็น จ่ายทุกบาท
เพราะภาระการพิสูจน์อยู่ที่นายจ้าง ต้องพิสูจน์ว่าลูกจ้างทำงานไม่ผ่านเกณฑ์ที่กำหนด ถ้าพิสูจน์ไม่ได้ ก็แพ้
.
วันที่ผมต้องแก้ของที่คนอื่นทำพัง
กลับมาที่คุณต้นที่นั่งยิ้มอยู่ตรงหน้าผม
ผมถามต่อว่า “มีหนังสือเลิกจ้างไหม? มีบันทึกการประเมินไหม? บอกเขาวันไหน? จ่ายค่าบอกกล่าวล่วงหน้าหรือยัง?”
คำตอบที่ได้คือส่ายหน้าทุกข้อ
ผมถอนหายใจยาว แล้วหยิบโทรศัพท์ขึ้นมา
“โทรหาน้องเขากลับมาครับ บอกว่าบริษัทขอนัดคุยเรื่องเอกสารและเงินเพิ่มเติม”
“ทำไมพี่ครับ เขาเซ็นใบลาออกแล้วนี่”
“เพราะถ้าเขารู้กฎหมาย แล้วไปฟ้อง บริษัทต้องจ่ายทั้งค่าบอกกล่าวล่วงหน้า บวกค่าจ้างที่ค้างอยู่ บวกดอกเบี้ย บวกค่าใช้จ่ายในการต่อสู้คดี มากกว่าที่คิดแน่นอน”
คุณต้นหน้าซีดลงทันที
.
บทเรียนที่อยากแชร์
หนึ่ง — บอกไม่ผ่านทดลองงาน ≠ ให้เซ็นใบลาออก การบังคับหรือชักจูงให้ลูกจ้างลาออก ถือเป็นการเลิกจ้างในทางกฎหมาย ลูกจ้างยังมีสิทธิเรียกร้องค่าบอกกล่าวล่วงหน้าได้อยู่
สอง — วันที่บอก และวิธีบอก สำคัญมาก ต้องบอกในวันที่เงินเดือนออก และต้องให้ทำงานต่ออีก 1 งวด หรือจ่ายเงินแทน 1 งวดในวันที่บอก ถ้าบอกผิดวัน บริษัทมีภาระจ่ายเพิ่ม
สาม — เตรียมหลักฐานก่อนบอกเสมอ บันทึกการประเมิน เกณฑ์คะแนนที่แจ้งล่วงหน้า บันทึกความผิดหรือจุดบกพร่องที่เป็นลายลักษณ์อักษร คือเกราะป้องกันคดีที่ดีที่สุด
สี่ — ถ้าไม่ผ่านเพราะทำผิดร้ายแรง ต้องใช้มาตรา 119 เท่านั้น ถึงจะไม่ต้องบอกล่วงหน้าและไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ไม่ใช่ใช้คำว่า “ไม่ผ่านทดลองงาน” แทนกัน
ห้า — ถ้าทำงานครบ 120 วันขึ้นไป ต้องจ่ายค่าชดเชยเพิ่มอีก 30 วัน หลายองค์กรนับวันพลาด แล้วบอกหลังครบ 120 วันโดยไม่รู้ตัว
.
การเลิกจ้างที่ถูกต้อง ไม่ได้ยากกว่าการเลิกจ้างที่ผิด แค่ต้องรู้ว่าทำอะไร วันไหน อย่างไร
และ HR ที่ดีไม่ใช่แค่คนที่บอกข่าวร้ายเก่ง แต่คือคนที่รู้ว่าต้องบอกข่าวร้ายอย่างถูกต้อง โดยไม่ทำให้บริษัทเสียหาย และไม่ทำให้ลูกจ้างถูกเอาเปรียบโดยไม่รู้ตัว
.
เรื่องราวสมมติที่อ้างอิงหลักกฎหมายแรงงาน เพื่อให้คนทั่วไปเข้าใจได้ง่ายๆ

#hrรีพอร์ต