HR รีพอร์ต

เคยไหมที่นั่งจ้องหน้าจอคอมพิวเตอร์ เปิดโปรแกรมเอาไว้ แต่ไม่รู้จะเขียนอะไร หรือเขียนไปแล้วรู้สึกว่าไม่น่าอ่าน น่าเบื่อ ไม่มีใครอยากอ่านต่อ ถ้าเป็นแบบนั้น คุณไม่ได้เป็นคนเดียว

Roy Peter Clark นักเขียนและครูสอนการเขียนชื่อดังชาวอเมริกัน เขาเองก็เคยผ่านปัญหานี้มา จนกระทั่งเขาค้นพบว่า การเขียนที่ดีนั้นไม่ใช่พรสวรรค์ แต่เป็น “ทักษะ” ที่เรียนรู้และฝึกฝนได้

หนังสือ “Writing Tools: 55 Essential Strategies for Every Writer” ของเขาจึงเกิดขึ้นมา ไม่ใช่หนังสือทฤษฎีแห้งๆ แต่เป็นชุดเครื่องมือจริงๆ ที่นักเขียนทุกคนใช้ได้ ตั้งแต่คนที่เพิ่งหัดเขียนไปจนถึงมืออาชีพ

ทำไมต้องมีเครื่องมือ?

Clark เล่าว่า เขาสังเกตพฤติกรรมของช่างไม้ คนงานก่อสร้าง หรือแม้แต่พ่อครัว พวกเขาทุกคนมีกล่องเครื่องมือของตัวเอง รู้ว่าเครื่องมือไหนใช้เมื่อไหร่ และใช้อย่างไร

“การเขียนก็เหมือนกัน” เขาบอก “เราต้องมีเครื่องมือ และรู้จักใช้มันให้เหมาะสม”

หนังสือเล่มนี้จึงแบ่งออกเป็น 4 หมวดใหญ่ เหมือนกับจัดระเบียบกล่องเครื่องมือ:

เครื่องมือพื้นฐาน (Nuts and Bolts)

ให้คำสำคัญอยู่ท้ายประโยค

Clark ยกตัวอย่างประโยคที่คนทั่วไปมักเขียน: “เขาตายแล้วเมื่อวันอาทิตย์”

แต่ถ้าเปลี่ยนเป็น: “เมื่อวันอาทิตย์ เขาตายแล้ว”

ฟังดูแล้วประโยคที่สองมีน้ำหนักมากกว่า เพราะคำว่า “ตาย” อยู่ท้ายประโยค ทำให้ผู้อ่านจดจำได้ดีกว่า

หลักสาม

มนุษย์เรามีความสามารถในการจดจำสิ่งต่างๆ เป็นกลุ่มสามได้ดีที่สุด

ดูตัวอย่างนี้: “เสรีภาพ ความเสมอภาค ภราตรภาพ” หรือ “เกิด แก่ เจ็บ ตาย”

Clark แนะนำให้เราใช้หลักนี้ในการเขียน เช่น: “เขาเป็นคนขยัน ใจดี และซื่อสัตย์”

หรือเวลาเล่าเรื่อง: “เธอตื่นขึ้น แต่งตัว แล้วออกจากบ้าน”

การเล่นกับความยาวของประโยค

นักเขียนมือใหม่มักเขียนประโยคยาวๆ เพราะคิดว่าจะดูฉลาด แต่จริงๆ แล้วการผสมผสานประโยคสั้นกับประโยคยาวต่างหากที่ทำให้งานเขียนน่าอ่าน

ดูตัวอย่างนี้: “วันนั้นฟ้าร้อง ฟ้าผ่า ลมหลับใหญ่จนต้นไผ่ข้างบ้านโค่นล้ม ทับหลังคาบ้านเพื่อนบ้านจนเป็นรูใหญ่ เขาจึงต้องวิ่งไปช่วยอย่างเร่งด่วน แต่พอไปถึง เขาแค่ยืนมองดู เขาไม่ทำอะไรเลย”

เปลี่ยนเป็น: “วันนั้นฟ้าร้อง ลมหลับใหบ่โค่นต้นไผ่ใส่หลังคาบ้านเพื่อนบ้าน เขาวิ่งไปดู แต่พอถึงที่ เขาก็แค่ยืนมอง เขาไม่ได้ทำอะไร”

เอฟเฟ็กต์พิเศษ (Special Effects)

ใช้คำซ้ำเพื่อเน้น

หลายคนคิดว่าการใช้คำซ้ำเป็นสิ่งไม่ดี แต่จริงๆ แล้วถ้าใช้อย่างชาญฉลาด มันจะช่วยเน้นจุดสำคัญได้ดีมาก

Martin Luther King Jr. เคยพูดว่า: “I have a dream… I have a dream… I have a dream…”

หรือในภาษาไทย เราอาจเขียนว่า: “เขารอ รอจนเพื่อนมา รอจนฟ้าฝน รอจนหัวใจเกือบหยุดเต้น”

เล่นกับเสียง

Clark บอกว่าการเขียนที่ดีควรมี “เสียง” ที่เป็นเอกลักษณ์ เหมือนลายนิ้วมือ

เสียงของเออร์เนสต์ เฮมิงเวย์คือความเรียบง่าย สั้น กระทัดรัด: “เขานั่งที่บาร์ เขาสั่งเบียร์ เขาดื่ม”

ส่วนเสียงของ García Márquez จะเป็นแบบนี้: “เขานั่งที่บาร์ที่เคยเป็นที่พบกันของคนรักหลายร้อยคู่ ใต้แสงไฟเหลืองๆ ที่ส่องแสงเหมือนความทรงจำที่เลือนราง แล้วสั่งเบียร์เย็นๆ แก้วเดียวที่จะทำให้เขาลืมเธอผู้ที่จากไปเมื่อสี่สิบปีก่อน”

คุณจะเลือกเสียงแบบไหน?

แบบแผนการเขียน (Blueprints)

เริ่มต้นและจบด้วยวงกลม

หนึ่งในเทคนิคที่ Clark ชื่นชมมากคือการเล่าเรื่องแบบวงกลม คือเริ่มต้นและจบด้วยภาพหรือแนวคิดที่เชื่อมโยงกัน

เขายกตัวอย่างเรื่องราวของนักข่าวที่เขียนข่าวเกี่ยวกับเด็กหญิงที่หายไป:

เริ่มต้น: “เมื่อเช้าวันอาทิตย์ นกน้อยยังคงร้องเพลงใต้หน้าต่างห้องของมารี”

ตอนจบ: “เมื่อค่ำวันอาทิตย์ นกน้อยหยุดร้อง เพราะไม่มีใครมาฟังแล้ว”

การเล่าแบบนี้ทำให้เรื่องราวมีความสมบูรณ์ และผู้อ่านรู้สึกได้ถึงการเปลี่ยนแปลง

สร้างตัวละครด้วยรายละเอียดเล็กๆ

Clark สอนว่า การสร้างตัวละครที่น่าจดจำไม่ต้องอาศัยคำบรรยายยาวๆ แต่ใช้รายละเอียดเล็กๆ ที่สะท้อนบุคลิก

แทนที่จะเขียน: “เขาเป็นคนเศร้า และไม่ค่อยสนใจใคร”

ลองเขียนแบบนี้: “เขาเดินผ่านร้านดอกไม้โดยไม่เหลียวแล แม้แต่เมื่อกลีบกุหลาบแดงร่วงใส่เท้าเขา”

แสดงแทนการบอก (Show, Don’t Tell)

นี่เป็นหลักทองของการเขียนที่ Clark เน้นย้ำ

แทนที่จะเขียน: “เขาโกรธมาก”

ให้เขียน: “เขากำมือแน่น จนเล็บฝังเข้าไปในฝ่ามือ”

หรือแทนที่จะเขียน: “เธอเศร้า”

ให้เขียน: “เธอจ้องมองฟ้าผ่านหน้าต่าง ขณะที่น้ำตาไหลเงียบๆ ลงมาเปียกแก้ม”

คุณลักษณะที่มีประโยชน์ (Useful Habits)

อ่านในฐานะนักเขียน

Clark แนะนำให้เราเปลี่ยนวิธีการอ่าน อย่าแค่อ่านเพื่อความเพลิดเพลิน แต่ให้สังเกตว่านักเขียนใช้เทคนิคอะไร

เวลาอ่านนิยายหรือข่าว ให้ถามตัวเองว่า:

• ทำไมประโยคแรกถึงดึงดูดใจ?
• ผู้เขียนเรียงลำดับเรื่องราวอย่างไร?
• คำไหนที่ทำให้เราเกิดอารมณ์?

เปลี่ยนจากนักเขียนเป็นผู้แก้ไข

หลังจากเขียนเสร็จ ให้หยุดพัก แล้วกลับมาอ่านงานของตัวเองในฐานะ “ผู้อ่าน” คนแรก

Clark สอนให้ถามคำถาม:

• ประโยคไหนที่อ่านแล้วสับสน?
• ย่อหน้าไหนที่น่าเบื่อ?
• มีคำไหนที่ซ้ำเกินไป?
• เรื่องราวเข้าใจง่ายไหม?

สู้กับการเขียนไม่ออก (Writer’s Block)

เคล็ดลับของ Clark คือ: “เขียนแย่ๆ ก่อนก็ได้ ขอให้เขียน”

เขาเล่าว่า นักเขียนหลายคนติดกับความสมบูรณ์แบบจนเขียนไม่ออกเลย แต่ความจริงคือ เราสามารถแก้ไขงานแย่ๆ ได้ แต่เราแก้ไข “กระดาษเปล่า” ไม่ได้

เทคนิคง่ายๆ คือ:

1. ตั้งเวลา 10 นาที
2. เขียนเรื่อยๆ ไม่ต้องหยุด
3. ไม่ต้องแก้ไข ไม่ต้องลบ
4. เขียนอะไรก็ได้ที่เกี่ยวกับหัวข้อ

หลังจาก 10 นาที คุณจะมี “วัตถุดิบ” ที่สามารถพัฒนาต่อได้

เรื่องราวที่เปลี่ยนชีวิต

Clark เล่าถึงนักเรียนคนหนึ่งของเขา ที่เคยเขียนไม่เป็น จนไม่กล้าส่งงานครู หลังจากเรียนรู้เครื่องมือเหล่านี้ เธอเริ่มทดลองใช้ทีละข้อ

เริ่มจากการใช้ “หลักของสาม” ในการเขียนเรียงความ แล้วเรียนรู้การ “แสดงแทนการบอก” ในการเล่าเรื่อง จนในที่สุด เธอกลายเป็นนักเขียนคอลัมน์ในหนังสือพิมพ์ท้องถิ่น

“การเขียนไม่ใช่เวทมนตร์” Clark กล่าว “มันเป็นงานฝีมือที่เรียนรู้ได้”

บทเรียนที่ยิ่งใหญ่

สิ่งที่ Clark ต้องการสื่อผ่านหนังสือเล่มนี้ไม่ได้เป็นเพียงเทคนิคการเขียน แต่เป็นความเข้าใจที่ว่า:

การเขียนคือการสื่อสาร ไม่ใช่การอวดฉลาด เป้าหมายคือทำให้ผู้อ่านเข้าใจ และรู้สึกอะไรบางอย่าง

การเขียนคือกระบวนการ ไม่ใช่ผลลัพธ์ เราเรียนรู้จากการเขียน แก้ไข แล้วเขียนใหม่

การเขียนคือบริการ เราเขียนเพื่อผู้อ่าน ไม่ใช่เพื่อตัวเอง

เริ่มเลยวันนี้

หากคุณอยากเป็นนักเขียนที่ดีขึ้น Clark แนะนำให้เริ่มจากการเลือกเครื่องมือ 3 ข้อจาก 55 ข้อที่เขาเสนอ แล้วฝึกใช้จนชำนาญ

อาจเริ่มจาก:

1. ให้คำสำคัญอยู่ท้ายประโยค
2. ใช้หลักของสาม
3. แสดงแทนการบอก

เมื่อใช้ได้คล่อง ค่อยเพิ่มเครื่องมือใหม่ๆ ทีละข้อ

Clark จบหนังสือด้วยประโยคที่ว่า: “ตอนนี้ คุณมีเครื่องมือแล้ว เริ่มสร้างผลงานของคุณเถอะ”

และนั่นก็คือสิ่งที่เราทุกคนสามารถทำได้ เริ่มจากวันนี้ เริ่มจากการเขียนประโยคแรก แล้วใช้เครื่องมือเหล่านี้ช่วยให้การเขียนของเราดีขึ้นทีละนิด

เพราะในท้ายที่สุด การเขียนที่ดีไม่ได้เกิดขึ้นเองโดยบังเอิญ มันเกิดจากการใช้เครื่องมือที่เหมาะสม ในเวลาที่เหมาะสม อย่างที่ช่างฝีมือทุกคนทำ

#hrรีพอร์ต